Welk zand gebruik je onder en tussen klinkers?

Drie lagen zand onder en tussen klinkers

Een klinkerbestrating ligt op zand, en dat zand zit in drie lagen. Onderin ligt het zandbed of de fundering. Dat is een dikke laag die de grond vlak en draagkrachtig maakt, op een oprit vaak met puin eronder. Daarop komt de straatlaag, een dunne laag van een paar centimeter waar de klinkers in worden gelegd en aangetrild. Bovenin zit het voegzand, dat de ruimte tussen de stenen vult en ervoor zorgt dat ze elkaar vasthouden.

Voor elke laag is een ander zand bedoeld. Gebruik je het verkeerde zand op de verkeerde plek, dan zakt de bestrating of spoelen de voegen leeg.

Welk zand onder klinkers

Ophoogzand, ook wel vulzand of aanvulzand, is het goedkoopste zand. Het is grof en niet zo schoon, en bedoeld om de grond op te hogen, gaten te vullen en de onderste laag te maken. Onder een tuinpad of terras kan een zandbed van ophoogzand genoeg zijn. Voor een oprit is meer nodig. Gemeenten als Asten en Midden-Drenthe vragen bij een uitrit 25 cm fundering of zandbed onder de stenen, en Excluton noemt 30 cm fundering inclusief straatlaag voor een oprit. Ophoogzand verdicht je in lagen met een trilplaat.

Straatzand is het zand dat stratenmakers van oudsher in de straatlaag gebruiken. Het is fijner dan ophoogzand, laat zich goed afreien en verdicht goed. Wienerberger staat bij straatzand een straatlaag van minimaal 4 en maximaal 7 cm toe.

Brekerzand is zand van 0 tot 4 mm dat ontstaat bij het breken van steen of puin. De korrels zijn hoekig en er zit fijn steengruis tussen. Daardoor haken de korrels in elkaar en blijven de klinkers beter op hun plek liggen, terwijl regenwater er goed doorheen loopt. Bij brekerzand houdt Wienerberger een straatlaag van 4 tot 5 cm aan. Voor opritten wordt het veel gebruikt, omdat het onder draaiende banden minder snel uitwijkt dan straatzand. De gemeente Asten schrijft bij een inrit 5 cm brekerzand voor.

Stabilisé of gestabiliseerd zand is zand met cement. Je kunt het zelf maken met 1 deel cement op 8 delen zand, of kant-en-klaar in zakken kopen. Hubo noemt maximaal 150 kg cement per m³ en het mengsel moet binnen 3 uur verwerkt zijn. Stratenmakers gebruiken stabilisé vooral onder opsluitbanden en kantstenen, in een bed van ongeveer 7 cm. Bouwmarkten adviseren het soms ook als hele fundering onder een oprit. Een nadeel is dat water er slechter doorheen zakt en dat je de klinkers er later minder makkelijk uithaalt om iets te herstellen.

Hoeveel zand per m² onder klinkers

De straatlaag is bij klinkers 3 tot 5 cm dik, gemeten voordat je de stenen aantrilt. Dikker is geen verbetering. Een dikke laag los zand klinkt ongelijk in, en dan krijg je kuilen en sporen. Wienerberger noemt bij brekerzand 5 cm als maximum.

Per m² en per centimeter dikte heb je 0,01 m³ zand nodig. Een straatlaag van 4 cm is dus 0,04 m³ per m². Voor het gewicht reken je met kilo’s per kuub. Een bigbag brekerzand van 1.000 kg is volgens Gamma 0,65 m³, dat is ongeveer 1.540 kg per m³. Voor droog straatzand wordt meestal 1.700 kg per m³ aangehouden en voor ophoogzand 1.500 kg per m³. Nat zand weegt 5 tot 10 procent meer.

Dat geeft ongeveer 60 kg brekerzand per m² bij een straatlaag van 4 cm, en 45 tot 75 kg bij 3 tot 5 cm. Met een bigbag van 1.000 kg leg je bij 4 cm een straatlaag onder ongeveer 16 m² klinkers. Voor een terras van 30 m² heb je dus 1,2 m³ nodig, bijna 1.850 kg of twee bigbags.

Leg je in stabilisé, dan rekent Weber Beamix met 20 kg droge mortel per m² per centimeter. Een laag van 4 cm is dan 80 kg per m².

Voor het zandbed eronder reken je ook met de dikte maal de oppervlakte, plus ongeveer 20 procent extra omdat zand bij het verdichten inklinkt. Een zandbed van 25 cm onder 40 m² is 10 m³ verdicht, dus bestel je zo’n 12 m³. Hoe zo’n opbouw eruitziet met puin, zand en opsluitbanden lees je in oprit aanleggen.

Welk zand tussen klinkers

In de voegen hoort fijn, droog zand dat diep tussen de stenen zakt. Meestal is dat wit voegzand of zilverzand van 0 tot 1 mm. Wienerberger vraagt bij gebakken klinkers kalkvrij voegzand van 0 tot 3 mm of brekerzand, omdat kalk in het zand witte uitbloei op de stenen kan geven. Struyk Verwo adviseert voor betonstraatstenen brekerzand met veel fijne delen. Bij stenen met een gevoelige toplaag noemt Struyk Verwo fijn betonzand of zilverzand.

Voor de meeste klinkers met een voeg van 2 tot 3 mm werkt wit voegzand of zilverzand prima. Het zand moet droog zijn als je het inveegt, anders blijft het bovenin plakken en lopen de voegen niet vol. Na het aftrillen veeg je opnieuw in, en de eerste weken nog een paar keer, omdat het zand in de voegen nog inzakt.

Onkruidwerend voegzand is fijn zand met een toevoeging die de voeg dichter maakt, zodat onkruidzaad er moeilijker kiemt. Het blijft waterdoorlatend en je kunt er direct overheen lopen. Dansand is alleen bedoeld voor nieuwe betonbestrating. Weber Beamix adviseert om er na 10 tot 14 dagen opnieuw mee in te vegen. Het helpt tegen onkruid, maar houdt het niet helemaal tegen. Wat er verder tegen onkruid in de voegen werkt lees je in onkruid en mos tussen klinkers.

Polymeervoegzand is zand met een bindmiddel dat hard wordt als je het natmaakt. Het vraagt een minimale voegbreedte en diepte. Bij Gator Sand is dat 3 mm breed en 38 mm diep, bij Polyjoint 2 tot 4 mm breed en minstens 40 mm diep. Stenen en voegen moeten helemaal droog zijn als je het inveegt, en het moet daarna minstens 15 minuten droog blijven.

Hoeveel voegzand per m² klinkers

Hoeveel voegzand je nodig hebt hangt af van het formaat van de steen, de breedte van de voeg en de dikte van de steen. De rekensom voor het volume per m² is (lengte + breedte) x voegbreedte x voegdiepte, gedeeld door (lengte x breedte), alles in millimeters. Dat geeft liters per m².

Voor een betonklinker van 21 x 10,5 x 8 cm met een voeg van 3 mm komt dat op ongeveer 3,4 liter per m². Met een gewicht van rond de 1.500 kg per m³ is dat ruim 5 kg. Omdat afstandhouders een deel van de voeg innemen, kom je in de praktijk vaak wat lager uit. Een klinker van 6 cm dik vraagt ongeveer 4 kg. Gebakken waaltjes op kant hebben veel meer voegen per m², daar reken je op 8 tot 10 kg.

Fabrikanten van voegzand rekenen vergelijkbaar. Combifit noemt 3 tot 8 kg per m² voor onkruidremmend voegzand. Polyjoint geeft 1,6 tot 5,5 kg per m², afhankelijk van voegbreedte en diepte. Koop een zak extra, want het invegen na een paar weken kost ook zand. Hoeveel klinkers er in een m² gaan, staat in hoeveel klinkers per m².

Metselzand of straatzand

Metselzand is fijn, gezeefd zand, meestal van 0 tot 2 mm, dat bedoeld is om met cement en kalk mortel van te maken. Het is schoner en gelijkmatiger van korrel dan straatzand. In een straatlaag heeft dat geen voordeel. Een straatlaag moet goed verdichten en de stenen vasthouden, en daar zijn straatzand en hoekig brekerzand beter in.

Als voegzand is metselzand ook geen goede keuze als er kalk in zit. Kalkhoudend zand in de voegen kan witte uitbloei geven, vooral op gebakken klinkers. Kies voor de voegen daarom zand dat als voegzand of zilverzand wordt verkocht.

Veelgestelde vragen

Hoeveel brekerzand heb je per m² klinkers nodig?

Bij een straatlaag van 4 cm heb je 0,04 m³ brekerzand per m² nodig, dat is ongeveer 60 kg. Bij 3 tot 5 cm is het 45 tot 75 kg. Een bigbag van 1.000 kg is genoeg voor ongeveer 16 m² bij 4 cm.

Welk zand gebruik je onder klinkers?

Onder de klinkers komt een straatlaag van 3 tot 5 cm brekerzand of straatzand. Daaronder ligt een verdicht zandbed van ophoogzand, en bij een oprit vaak ook een laag gebroken puin of menggranulaat.

Hoeveel voegzand heb je per m² klinkers nodig?

Bij betonklinkers van 21 x 10,5 x 8 cm met een voeg van 3 mm is dat ongeveer 3 tot 6 kg per m². Bij gebakken waaltjes op kant reken je op 8 tot 10 kg per m².

Welk zand gebruik je voor een oprit?

Voor de straatlaag van een oprit gebruiken stratenmakers meestal brekerzand, omdat de hoekige korrels in elkaar haken en minder uitwijken onder draaiende banden. Daaronder hoort een verdichte fundering van zand en puin van ongeveer 25 tot 30 cm.