Soorten klinkers en bestrating: wat is er en waar gebruik je het

Wat zijn klinkers

Een klinker is een kleine, dikke straatsteen die je los op een zandbed legt, met smalle voegen die worden gevuld met zand. De meeste klinkers zijn ongeveer 20 cm lang, tussen de 5 en 11 cm breed en 6 tot 9 cm dik. Daarin verschillen ze van tegels, die groter en dunner zijn.

Het woord komt van het geluid. Oorspronkelijk was een klinker een hard gebakken steen van rivierklei, die helder klinkt als je er met een andere steen of een hamer op tikt. De naam is gebleven, ook nu de meeste klinkers in Nederland van beton zijn. Fabrikanten spreken van straatbakstenen en betonstraatstenen.

Een klinker kan een auto dragen juist omdat hij klein is. Een band staat altijd op een paar stenen tegelijk, en via het zand in de voegen geven die stenen de druk door aan de stenen eromheen. Gaat er een steen kapot of moet er een kabel onder door, dan haal je een paar stenen los en leg je ze daarna terug.

Betonklinkers en gebakken klinkers

Klinkers bestaan in twee materialen. Betonklinkers worden gemaakt van cement, zand en grind. Het mengsel wordt in een mal geperst en hardt daarna uit zonder oven. Ze zijn maatvast en in bijna elke kleur te krijgen. De grijze betonklinker van 21 x 10,5 x 8 cm is het formaat dat je in Nederland het vaakst ziet liggen.

Gebakken klinkers, ook kleiklinkers genoemd, zijn van klei die bij ongeveer 1.100 °C in een oven wordt gebakken. De kleur zit door de hele steen. Wienerberger noemt zijn kleiklinkers volledig kleurvast. Bij betonklinkers verweert de bovenkant langzaam, waardoor vooral rode en zwarte stenen na een aantal jaren lichter worden. Volgens Vandersanden is dat bij betonklinkers zonder coating al na vijf tot tien jaar te zien.

Daar staat een prijsverschil tegenover. Gelegd betaal je voor betonklinkers € 40 tot € 65 per m² en voor gebakken klinkers € 65 tot € 110 per m². Alles over de formaten, afwerkingen en kleuren van beton lees je bij betonklinkers.

Formaten en vormen

De naam van een klinker zegt vooral iets over zijn formaat. Betonfabrikanten gebruiken grotendeels dezelfde namen als de steenfabrieken, al wijken de maten een paar millimeter af.

• Keiformaat. De rechthoekige steen van ongeveer 20 x 10 cm. In beton is dit de gewone klinker, in maten als 20 x 10, 21 x 10,5 en 22 x 11 cm en meestal 8 cm dik. Daarvan gaan er 41 tot 50 in een m². Gebakken keiformaat is 7 of 9 cm dik en wordt plat gelegd.
• Waalformaat. Een smalle steen van ongeveer 20 x 5 cm, de klassieke gebakken straatsteen uit oude straten. Op kant gelegd is hij 8,5 cm dik en gaan er 93 tot 100 in een m². Er zijn ook betonnen waaltjes van 20 x 5 x 6, 7 of 8 cm.
• Dikformaat. Een breder waaltje van ongeveer 20 x 6,5 cm. Op kant heb je er 73 tot 75 per m² van nodig, dus het leggen gaat sneller dan met waalformaat. Hoe die twee gebakken formaten verder verschillen en hoe ze gemaakt worden, staat bij waalformaat en dikformaat.
• H-klinker. Een betonsteen van ongeveer 20 x 16,5 x 8 cm in de vorm van een H. De stenen haken in elkaar en kunnen nauwelijks verschuiven. Je ziet ze op erven, bij bedrijven en op opritten waar zwaar verkeer komt. Er gaan 35 tot 36 in een m².
• Vierkante klinkers. Stenen van 10 x 10, 15 x 15 of 20 x 20 cm. Vierkanten van 15 x 15 x 6 cm worden in beton vaak als getrommelde kasseien verkocht. Wienerberger maakt een gebakken versie van 15 x 15 cm.

Tegels, natuursteen en waterdoorlatende bestrating

Betontegels zijn groter en dunner dan klinkers. Gewone terrastegels van 30 x 30 x 4,5 cm of 60 x 60 x 4 cm zijn gemaakt voor voetgangers en breken onder een auto. Voor een oprit bestaan tegels van 8 cm dik, bijvoorbeeld 40 x 20 of 40 x 40 cm. Keramische tegels zijn gebakken tegels van 2 of 3 cm dik, meestal 60 x 60 cm. Ze nemen bijna geen water op en blijven lang mooi, maar moeten precies vlak liggen en komen daarom vaak op een drainagemortel.

Natuursteen is steen uit een groeve, zoals graniet, basalt en Belgisch hardsteen. De bekendste vorm zijn kinderkopjes, bolle keien die je in oude stadscentra ziet liggen. Daarnaast zijn er natuursteenklinkers, kasseien en tegels. Meer over de soorten lees je bij natuursteen bestrating.

Waterdoorlatende bestrating laat regenwater in de grond zakken in plaats van naar het riool. Dat kan met klinkers die bredere voegen krijgen door uitsparingen of afstandhouders aan de zijkant, met stenen van poreus beton of met grasbetontegels waar gras door groeit. Een waterdoorlatende betonklinker van 22 x 11 x 8 cm kost bij een bouwmarkt ongeveer € 15 per m² meer dan dezelfde steen zonder die eigenschap. Wanneer het zin heeft en welke ondergrond nodig is, lees je bij waterdoorlatende bestrating.

In de tabel staan de soorten naast elkaar. De prijzen zijn per m² inclusief materiaal, leggen en btw, zonder grondwerk en zonder het opbreken van oude bestrating. Dat laatste kost € 8 tot € 15 per m² extra.

Afwerkingen

Binnen elk formaat kies je ook een afwerking. Die bepaalt het uiterlijk en hoe breed de voegen worden.

• Strak. De steen zoals hij uit de mal komt, met rechte randen. Dat geeft smalle voegen en een rustig, modern beeld.
• Met facet. De bovenranden zijn een paar millimeter schuin afgewerkt, bij een mini facet nog minder. Een facet voorkomt dat de randen afsplinteren als er een band overheen rijdt. Excluton stelt voor stenen en tegels in een oprit dat ze een facet en afstandhouder hebben of getrommeld zijn.
• Getrommeld. De stenen draaien na het uitharden of bakken in een trommel, waarbij er stukjes van de randen en hoeken afbreken. Ze zien er daardoor oud en gebruikt uit. De voegen worden breder en onregelmatiger.
• Met deklaag. Een betonklinker met een bovenlaag van fijner, gekleurd beton, vaak met natuursteenkorrels erin. Struyk Verwo verkoopt zulke stenen met een kleurvaste gesloten deklaag. Ze ogen netter en vuil hecht er minder snel aan.
• Uitgewassen. Bij deze betonstenen is de cementhuid aan de bovenkant weggespoeld, zodat de korrels van grind of natuursteen zichtbaar worden. Het oppervlak is ruwer en stroever.
• Geïmpregneerd of gecoat. Een behandeling na het maken die water en vuil afstoot en de kleur langer mooi houdt. Hoe lang dat werkt, verschilt per merk en per behandeling.

Welke soort gebruik je waar

Voor een oprit kies je een steen van 8 cm dik, gelegd in keperverband of visgraat zodat de stenen niet gaan schuiven onder draaiende banden. Betonklinkers van 21 x 10,5 x 8 cm, H-klinkers en gebakken waaltjes of dikformaten op kant zijn daar allemaal geschikt voor. Dunne terrastegels en plat gelegde waaltjes zijn dat niet.

Op een terras heb je meer keus. Daar volstaat een klinker van 6 cm of een tegel van 4 tot 5 cm. Veel mensen nemen hier tegels, omdat er minder voegen zijn en tuinmeubels stabieler staan. Keramische tegels en natuursteen zie je vooral op terrassen.

Voor een tuinpad werken smalle klinkers zoals waaltjes en halve stenen goed, omdat ze een bocht beter volgen dan grote tegels.

Bij een erf waar een trekker, bestelbus of aanhanger komt, liggen vaak H-klinkers. Bij een oude woning of in een dorpskern past gebakken waalformaat of keiformaat het best bij de straat en de gevel. Wil je dat de bestrating er over 30 jaar nog net zo uitziet, dan is gebakken de veiligste keus.

Koop je betonklinkers, let dan op het KOMO-keurmerk. Daarmee laat de fabrikant door een onafhankelijke instelling controleren of de stenen voldoen aan eisen voor onder meer vorstbestendigheid, slijtvastheid en maatvoering.

Veelgestelde vragen

Wat zijn klinkers?

Klinkers zijn kleine, dikke straatstenen van beton of gebakken klei, meestal ongeveer 20 cm lang en 6 tot 9 cm dik. Je legt ze los op een zandbed met zand in de voegen. De naam komt van de oude gebakken steen die helder klinkt als je erop tikt.

Wat is het verschil tussen klinkers en tegels?

Klinkers zijn kleiner en dikker dan tegels. Een klinker is meestal 6 tot 8 cm dik, een gewone terrastegel 4 tot 5 cm. Door het kleine formaat en de vele voegen kunnen klinkers een auto dragen, terwijl gewone tegels daaronder breken of scheef gaan liggen.

Welke klinkers zijn het goedkoopst?

Grijze betonklinkers van 21 x 10,5 x 8 cm. Aan materiaal kosten ze bij een bestratingshandel ongeveer € 21 tot € 25 per m². Gelegd, zonder grondwerk, betaal je € 40 tot € 65 per m² inclusief btw.

Wat is een H-klinker?

Een betonnen klinker van ongeveer 20 x 16,5 x 8 cm in de vorm van een H. De stenen haken in elkaar, waardoor ze niet verschuiven onder zwaar verkeer. Je hebt er 35 tot 36 per m² van nodig, plus halve stenen en begin- en eindstenen voor de randen.